Search
Nederlands
FNWI --- IMAPP Department of Astrophysics
Radboud University > Faculty of Science > Department of Astrophysics

Differences

This shows you the differences between two versions of the page.

Link to this comparison view

outreach:telescoop_geschiedenis [2019/11/01 13:35] (current)
houben created
Line 1: Line 1:
 +===== Geschiedenis van de Optische Telescopen =====
 +==== 35 cm telescoop ====
 +==  De oorsprong van het hoofdinstrument ==
 +Sinds 3 september 2004 is dit instrument operationeel. De telescoop is destijds nieuw aangeschaft.
  
 +In het verleden is er een modificatie aan de tubes verricht, bedoeld voor de juiste balans toen de
 +kijker nog in de originele vork werkte. Deze modificatie betreft het blokvormig contragewicht dat
 +aan de achterzijde vastgeschroefd zit op de tubes.
 +
 +In juli 2010 hebben Harry Balster en Marc Fokker de optiek uit elkaar gehaald om de
 +focuseerinrichting weer goed bruikbaar te maken. Kennelijk is het onderscheid van de draaiknoppen
 +voor mirror lock en focuseren niet door iedereen goed te maken, hetgeen resulteerde in
 +beschadiging van de mechanica en een muurvaste spiegel op een onbruikbaar focaal punt. Inspectie
 +van de spiegels lieten zien dat deze nog in een uitstekende staat verkeerden.
 +
 +Sinds 9 november 2011 is de 35cm telescoop in gebruik op de nieuwe montering, een GM4000 van
 +10 Micron. De volgnauwkeurigheid is hiermee drastisch verbeterd, ook heeft deze montering een
 +veel groter draagvermogen dan de vorige zodat de telescoop nu gemakkelijk met verschillende
 +camera'​s en sensoren kan werken.
 +
 +==== 20 cm telescoop ====
 +== De oorsprong van het hoofdinstrument ==
 +De telescoop was eigendom van een Franse welgestelde heer M.L. Pallacchi, welke woonde in
 +Parijs in het veertiende district (28 Avenue de l’ Observatoire,​ Paris). Pallacchi wilde door een
 +nieuwe komeet te ontdekken zijn naam voor de eeuwigheid vast leggen. De kijker had hij opgesteld
 +bij zijn buitenhuis in St. Rémy, 26 km ten zuiden van Parijs, in een klein houten observatorium.
 +
 +De tubes van de telescoop, zoeker en montering zijn door Maurice Manent (1884-1961) in 1905 in
 +La Croix de Berny, Seine, Frankrijk gefabriceerd. De telescoop stond op een houten driepoot en was
 +voorzien van een synchroonaandrijving gebaseerd op een slingeruurwerk met gewichten. Voor de
 +fijn bewegingen was de montering voorzien van een kabelbediening en verdeelcirkels die het de
 +gebruiker mogelijk maakte de kijker handmatig in te stellen met een nauwkeurigheid van een
 +boogseconde.
 +
 +Het objectief van de telescoop is een achromatische doublet gebaseerd op het von Littrow ontwerp.
 +De effectieve opening is 20 cm, het brandpunt is 208 cm (f/10,4). Het objectief is als lensnummer
 +82 gebouwd en gemeten door Dr. André Couder (1897-1979). De testgegevens zijn door hem
 +getekend op 16 juni 1932.
 +
 +Pallacchi had ook een speciaal oculair laten vervaardigen van 120 mm. Hiermee verkreeg hij een
 +lage vergroting van 17,3 x, zeer geschikt voor het zoeken naar kometen. Verder is er nog een hele
 +reeks oculairen en andere attributen bij de kijker geleverd, welke nog allemaal bij de huidige
 +opstelling aanwezig zijn. Alle oculairen van het hoofdinstrument passen ook in de zoeker.
 +
 +De zoeker heeft een objectief diameter van 6 cm en heeft een brandpuntafstand van 70 cm. Deze
 +was ook los van het hoofdinstrument opstelbaar. Omdat er verschillende oculairen in kunnen is de
 +zoeker ook met een focuseerinrichting uitgerust.
 +
 +Dat de eigenaar nooit een komeet heeft ontdekt kan er aan hebben bijgedragen dat de telescoop nu
 +in Nijmegen staat. Van de activiteiten op astronomisch gebied door de heer Pallacchi is op het
 +Internet jammer genoeg niets terug te vinden.
 +
 +== De Nijmeegse tijd ==
 +In mei 1962 bood de heer Pallacchi deze telescoop en alle toebehoren aan in een Frans
 +astronomisch vakblad (welke is niet meer bekend) voor 12.000 Francs. De binnenlandse post in
 +Frankrijk staakte op dat moment, hierdoor was de kijker nog steeds te koop toen het vakblad in
 +Nijmegen aankwam. Telefonisch werd met de heer Pallacchi afgesproken en op 22 mei 1962 is een
 +kleine groep naar Frankrijk afgereisd:
 +  * Dr. J.J. de Kort als gebruiker (hoofd afdeling Sterrenkunde)
 +  * Dr. J. Borgman als deskundige op het gebied van astronomische instrumenten (Universiteit van Groningen)
 +  * F. Ribot voor de financiële afwikkeling en de transito- respectievelijk inklaringsformaliteiten
 +  * J. van Wesel chauffeur van de facultaire micro-bus.
 +Daags na aankomst hebben dr. Borgman en pater de Kort de kijker uitvoerig getest en beoordeeld,
 +onder andere door de Zon te projecteren en een zonnevlek te bekijken. Men besloot tot aankoop over te gaan en zo kwam de kijker voor ƒ9.000,- in het bezit van de universiteit. Diezelfde dag werd
 +de kijker gedemonteerd en verpakt. Op 24 mei 1962 is de groep met de kijker naar Nijmegen teruggekeerd.
 +
 +De bouw van het Universeel Laboratorium was echter nog niet gereed. In juni 1963 begon de
 +toenmalige ontwerpafdeling met de nieuwe opstelling en vlot daarna werd deze door de
 +instrumentmakerij vervaardigd. In maart 1964 kwam de koepel op het Universeel Laboratorium
 +gereed waarin de kijker geplaatst werd. Begin 1965 bracht de technische dienst de elektrische
 +besturing en de aandrijving aan. Vanaf dat moment was de telescoop volledig in werking.
 +
 +Snel daarna (1965 of 1966) is bovenop de telescoop een astrograaf gemonteerd. Doel van dit
 +instrument was om astrometrie te doen en om grote gebieden aan de hemel in één keer te kunnen
 +fotograferen. De astrograaf is van het type Tessar, gefabriceerd door Carl Zeiss Jena. De
 +brandpuntafstand is 700 mm, de diameter van het objectief is 140 mm. Het objectief is een triplet en
 +is ontworpen voor een vlak beeldveld van 18 x 13 cm (!) voor gebruik met natte film. Het
 +geprojecteerde beeld is zoals gezegd vlak en daardoor niet voor kleur gecorrigeerd.
 +
 +De kijker is in 1967 in zijn geheel over gebracht naar het toenmalige hoofdgebouw en in een
 +grotere, beter geschikte koepel bovenop liftschacht A1-A2 geplaatst. Vanaf begin 1968 was de
 +telescoop weer in gebruik. In datzelfde jaar begaf een drukvatveiligheid het in een ruimte direct
 +onder de koepel. Er kwam stoom vrij en door de daarop volgende kortsluitingen ontstond er in de
 +zuil bijna brand. Na een grondige reparatie en een schoonmaakbeurt ging de kijker enige maanden
 +later weer in gebruik. Enige jaren later (1983 of 1984) deed hetzelfde euvel zich nogmaals voor,
 +maar die keer bleef door snel ingrijpen de schade beperkt.
 +
 +Halverwege 1976 heeft de instrumentmakerij een voorziening gemaakt om de telescoop voor
 +zonneobservatie te kunnen gebruiken. Zo kwam er een diafragma voor de lens en een voorziening
 +om de Zon te projecteren op een formaat van 150 mm. Deze opstelling werd in 1980 aangevuld met
 +een H-Alpha filter, golflengte 6562,8 Å. Vanaf toen werden er op regelmatige dagelijkse basis
 +optische waarnemingen van de Zon gedaan.
 +
 +In 1985 is bij een revisie van de focuseerinrichting het bouwjaar 1905 ontdekt, samen met de
 +signatuur van de maker.
 +
 +De telescoop heeft tot februari van 2004 bovenop het oude hoofdgebouw gestaan. Ze is daar in de
 +koepel gedemonteerd en in onderdelen naar TeCe gebracht. In slechts één maand tijd is de telescoop
 +met montering gereviseerd en aangepast voor plaatsing op haar nieuwe plek in de hoge koepel van
 +het Huygensgebouw. De zuil met de assen zijn in hun geheel in augustus 2004 in de hoge koepel
 +gehesen en daar op hun plaats gemonteerd.
 +
 +In augustus 2012 is de 20cm refractor geplaatst op de huidige montering, een GM4000 van 10
 +Micron. Hierdoor is de telescoop op dezelfde wijze via een computer te besturen zoals de 35cm.
 +
 +De telescoop mag op het moment van dit schrijven (2012) dan 107 jaar oud zijn, het instrument is in
 +een uitstekende gezondheid. Zo goed als dagelijks projecteert de telescoop de Zon voor observaties
 +en doen studenten kennis op over de principes van telescopen. En natuurlijk is de telescoop ook 's
 +nachts geregeld actief bij het fotograferen van de hemel.